جهت آنكه « 1 » حرارت به رطوبت دهنيّهء او منكسر مىشود « 2 » و لهذا جوز كهنه كه « 3 » دهنيّت او كم شده حرارت او اقوى است من حيث الكيفيّه ، امّا كيفيّت او در بدن اقلّ است من حيث الامتداد « 4 » . همچنين بزر البنج دهنيّت او مانع تحلّل « 5 » قوّت برودت افيون است و معدّل يبوست افيون است « 6 » و اين خود مشاهد « 7 » است كه كيفيّت افيون در تراكيبى كه در او بزر البنج اندك است « 8 » كم مىنمايد و در تراكيبى كه بسيار باشد بسيار مىماند . اگر كسى گويد كه لازم مىآيد كه عمر تركيبى كه افيون صرف در او باشد كمتر باشد از آنچه در او هر دو باشد و مركّب از بزر البنج و افيون معا ، اكثر بقاء باشد از غير ، و حال آنكه « 9 » امر به عكس خواهد بود . جواب گوييم كه حكم تركيب در بدن غير آن است كه در خارج بدن و از اينكه او را در بدن صفتى باشد لازم نمىآيد كه در خارج نيز متّصف به همان صفت باشد « 10 » . وجهى ديگر كه افيون صمغ خشخاش است يا عصارهء او « 11 » نزد قدما القاى بزر البنج است در تراكيب افيون ، چرا كه در آن زمان خشخاش بستانى كم بوده ، از خشخاش سياه صمغ مىگرفته‌اند و آن خشخاش صحرائى است و « 12 » در اين زمان كه خشخاش در اطراف عالم بسيار « 13 » مىكارند و از آن صمغ برمىدارند و در قديم الايّام چنين نبوده كه همه جا خشخاش

--> ( 1 ) . ل : + آن ( 2 ) . ل و آ : به رطوبت دهنيه مىكنى ( 3 ) . ل : - كه : ل ( 4 ) . ل و آ : حرارت او اقوى است امّا كيفيّت آن در بدن اقلّ ( 5 ) . ل : تحليل ( 6 ) . ل : معتدل يبوسته افيون ( 7 ) . ل : مشاهده ( 8 ) . ل و آ : كه بزر البنج او اندك باشد ( 9 ) . ل : - از غير و حال آنكه ( 10 ) . ل و آ : جواب گويم كه حكم تركيب در بدن غير آن است كه در بدن او آن صفت باشد لازم نمىآيد در خارج آن صفت باشد ( 11 ) . ل و آ : كه افيون جمع خشخاش سياه يا عصارهء آن است ( 12 ) . ل : - القاى بزر البنج است در تراكيب افيون چرا كه در آن زمان خشخاش بستانى كم بوده از خشخاش سياه صمغ مىگرفته‌اند و آن خشخاش صحرائى است و ( 13 ) . ل : - بسيار